Eric Berne นักจิตวิทยาผู้สร้างทฤษฎี Transactional analysis ได้กล่าวไว้ว่ามนุษย์เราทุกคนมีตัวตน 3 แบบอยู่ในตัวเรา นั่นก็คือ ‘พ่อแม่’ ‘ผู้ใหญ่’ และ ’เด็ก’ หรือ Parent-Adult-Child นั่นเอง

There is a child inside each one of us

ตัวตนทั้ง 3 แบบนี้มีพฤติกรรมที่ต่างกันอย่างเข้าใจได้ไม่ยากนัก สรุปสั้นๆได้ดังนี้

.‘พ่อแม่’ - สั่งและสอน ซึ่งรวมถึงการอมรมณ์สั่งสอน การเจ้ากี้เจ้าการ และการตำหนิกล่าวโทษ

‘ผู้ใหญ่’ - คิดและไตร่ตรองก่อนจะพูดหรือทำอะไร ให้เกียรติผู้อื่น มีความสามารถในการตัดสินใจและควบคุมอารมณ์ของตนได้

‘เด็ก’ - เชื่อฟังบ้างไม่เชื่อฟังบ้าง งอแง ไม่มีเหตุผล โดยเฉพาะเมื่อโกรธหรือหมดหวังท้อแท้

ตัวตนทั้ง 3 แบบนี้อยู่ในเราทุกๆคน และทุกครั้งที่เราสื่อสารกับผู้อื่น เราก็จะสื่อสารผ่านหนึ่งในสามตัวตนของเรานี้ ซึ่งตัวตนไหนที่เราจะใช้นั้นขึ้นอยู่กับสถานการณ์และบุคคลที่เราสื่อสารด้วย บ่อยครั้งเราอาจจะไม่รู้ตัวว่าเรากำลังใช้ตัวตนไหน แต่ถ้าสังเกตสักหน่อยก็จะรู้ได้ไม่ยากนัก

ยกตัวอย่างเช่น

เมื่อต้องมีการวางแผนเที่ยวกับเพื่อนๆหรือครอบครัว และข้อเสนอของเราถูกปฏิเสธ

การที่เราตอบสนองการปฏิเสธนั้นด้วยการ แสดงความไม่พอใจ ไม่ยอมรับข้อเสนอของคนอื่น เรากำลังอยู่ในตัวตน ‘เด็ก’

ถ้าเราคิดไตร่ตรองข้อดีข้อเสียของข้อเสนอทั้งหมดและเข้าใจว่าทำไมข้อเสนอของเราถึงไม่ถูกเลือกหรือน่าสนใจพอ เรากำลังอยู่ในตัวตน ‘ผู้ใหญ่’

แต่ถ้าเรา เถียงว่าข้อเสนออื่นๆไม่ดี มีแต่ข้อเสนอของเราที่ดี เรากำลังอยู่ในตัวตนของ ‘พ่อแม่’

เราสื่อสารกับแต่ละคนและแต่ละสถานการณ์นั้นไม่เหมือนกัน

การเข้าใจเลือกใช้ให้เหมาะสมและเห็นถึงตัวตนทั้งสามของเรานี้จะช่วยให้เราสื่อสารได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยเฉพาะเมื่อการสื่อสารมีปัญหา ลองถามตัวเองว่า… ‘เรากำลังอยู่ในตัวตนไหนของเรา’